„Albo na to pozwolisz, albo zostawię cię na środku nigdzie" – podejrzany miał grozić 16-letniej ofierze

Noc na placu Szwedów

Sądy to osobliwe teatry. Nie znają suflerów, muzyki przerwy ani braw. Za to skrzypią ławy, szeleści akta i milczą ludzie. Najgłośniejszym dźwiękiem jest często dźwięk, którego nikt nie słyszy – ciężar oskarżenia.

Na ławie oskarżonych siedzi młody mężczyzna, lat dwadzieścia jeden. Ręce złożone, wzrok niespokojny. Przed nim leży nie gazeta, lecz akt oskarżenia. Za nim siedzą słuchacze, którzy już się zdecydowali, zanim sędzia wszedł do sali. Taki jest los procesów, które przed jego rozpoczęciem stały się nagłówkami.

Historia nie zaczyna się tutaj.

Zaczyna się na placu Szwedów, tam, gdzie Wiedeń nie śpi długo po północy. Pośród nocnych autobusów, taksówek, turystów i nocnych maraudów czekała szesnastolatka na przejazd do domu. Zatrzymał się samochód. Złożono propozycję. Decyzja padła w ciągu kilku sekund – jedna z tych codziennych decyzji, które miliony razy kończą się dobrze i czasami trafiają do akt sądowych.

Według śledztwa przejazd nie prowadził do mieszkania dziewczyny, lecz poza miasto, obok ostatnich domów, przez autostrady, w ciemności Lobau. Tam, na opustoszałym parkingu koło rafinerii, miało dojść do tego, o czym dzisiaj dyskutują sędziowie, prokuratorzy i obrońcy. Oskarżenie mówi o groźbach i przemocy seksualnej. Oskarżony zaprzecza zarzutom i twierdzi, że spotkanie było porozumiewawcze. Prawda jest teraz przedmiotem postępowania sądowego.

Prokurator mówi spokojnie. Nie potrzebuje głośnych słów. Ślady DNA, dane z telefonów, nagrania wideo – współczesny wymiar sprawiedliwości nie pracuje na podstawie domniemań, lecz śladów. Każde zdanie trafia do protokołu, każde słowo jest ważone jak pył złota.

Obrońca wstaje. Również zna swoje zadanie. W procesie karnym podejrzenie nie wystarczy. Wina musi być udowodniona. Przypomina sądowi, że nie istnieje jeszcze wyrok ostateczny i że sprzeczności muszą być dokładnie przeanalizowane.

Oskarżony mówi cicho. Prawie wszyscy oskarżeni mówią cicho.

Ale nad tym postępowaniem wisi jeszcze drugi cień.

Bo ten mężczyzna nie był dla wymiaru sprawiedliwości nieznajomym. Już kilka miesięcy wcześniej został prawomocnie skazany za inne przestępstwo zgwałcenia. Powinien był odpokutować wyrok. Zamiast tego upłynęły dni. Potem nadszedł weekend. Formularze musiały wędrować między sądem a zakładem karnym. Nikt nie podejrzewał, że dokładnie w tym wąskim oknie czasowym pojawi się nowe poważne oskarżenie. Dyskusja prawnicza dotyczy więc nie tylko zdarzeń z tamtej nocy, ale również pytania, czy procedury organizacyjne mogły być szybsze.

Sędziowie sprawozdawcy obserwują nie tylko oskarżonych.

Obserwują też sędziów.

Sędzia długo słucha. Rzadko przerwa. Czasami tylko podnosi głowę, zadaje krótkie pytanie i następnie pisze kilka słów. Nikt w sali nie wie, które z tych słów będą później decydujące.

Przed sądem nie ma pewności, dopóki wyrok nie zostanie ogłoszony.

Są zeznania.

Są opinie biegłych.

Są przesłanki.

I są wątpliwości.

Społeczeństwo domaga się szybkich odpowiedzi. Sąd może sobie pozwolić na czas. Między tymi dwoma prędkościami powstaje często napięcie, z którego powstają wielkie procesy.

Kiedy rozprawy się kończą, wszyscy wstają jednocześnie. Sędzia znika przez boczne drzwi. Adwokaci pakują swoje akta. Dziennikarze już biegną na zewnątrz, bo ich termin minął wcześniej niż sądu.

Na zewnątrz tramwaj przejeżdża przez Ring.

Na placu Szwedów znowu czekają ludzie na nocny autobus.

Miasto żyje dalej.

Sala sądowa zostaje w tyle – jako miejsce, gdzie nie decydują się nagłówki, lecz dowody.

Ponieważ w tym postępowaniu nie ma jeszcze wyroku, nikt poważnie nie może przewidywać, jaka kara będzie faktycznie orzeczona. Można jednak na podstawie austriackiego wymiaru kary i podobnych spraw dokonać oceny.

Czynniki, które mają tu szczególne znaczenie

Według znanych informacji, z perspektywy oskarżenia następujące punkty przemawiają szczególnie za wyraźnie wyższą karą:

• Pokrzywdzeni nieletni (16 lat).
• Rzekome groźby podczas przejazdu ("...albo cię gdzieś zostawię").
• Opustoszałe miejsce przestępstwa, które zdaniem oskarżenia zostało świadomie wybrane.
• Już prawomocne skazanie za gwałt.
• Nowe oskarżenie miało miejsce kilka dni po niewypełnionym wyznaczeniu się do odbycia kary.
• Zdaniem prokuratury istnieje niebezpieczeństwo powrotu do przestępstwa; dlatego areszt tymczasowy.

Możliwe aspekty łagodzące karę

Jeśli w postępowaniu pojawią się odpowiadające temu okoliczności, mogą być wzięte pod uwagę na przykład:

• całkowite przyznanie się do winy (jeśli do niego dojdzie),
• szczera skrucha,
• współpraca z organami ścigania,
• naprawienie szkody lub odszkodowanie,
• korzystna prognoza społeczna lub udana terapia.

Według aktualnie znanych informacji nie ma przyznania się do winy; raczej oskarżony zaprzecza zarzutom i mówi o porozumieniu.

Co mogłoby jeszcze podnieść karę

Jeśli sąd stwierdzi te punkty, byłyby one typowo obciążające:

• szczególnie intensywne zastosowanie przemocy,
• wiele wykazalnych działań zmuszających,
• dalsze dotąd nieznane ofiary,
• próba wpłynięcia na ofiarę lub świadków,
• brak wglądu i bardzo niekorzystna prognoza powrotu do przestępstwa.

Co mogłoby uniknąć wyraźnie wyższej kary

Bez przesądzania wyniku, z punktu widzenia strategii obronnej byłyby typowo istotne:

• skuteczne podważenie materiału dowodowego (np. DNA wyjaśnia wprawdzie kontakt, ale nie kwestię zgody),
• wiarygodna alternatywna wersja zdarzenia,
• sprzeczności w przedmiotowych dowodach,
• opinie psychiatryczne lub psychologiczne z pozytywną prognozą,
• wczesne środki terapeutyczne, o ile wydają się wiarygodne.

To nie oznacza, że wynika z tego uniewinnienie lub łagodniejsza kara – lecz tylko, że to są typowe czynniki, które sądy biorą pod uwagę przy wymierzaniu kary.

Moja osobista ocena (nie prognoza sądu)

Przy założeniu, że oskarżenie zostanie zasadniczo udowodnione i nie pojawią się wyjątkowe obciążające okoliczności, oceniałbym prawdopodobieństwa mniej więcej następująco:

Ocena całościowa

Według aktualnie publicznie znanych informacji widzę najbardziej prawdopodobny zakres w wysokości około 8 do 12 lat pozbawienia wolności, jeśli oskarżenie będzie udowodnione w jego zasadniczych punktach i szczególnie zarzut gwałtu oraz odpowiednie wcześniejsze skazanie będą wzięte pod uwagę jako obciążające.

Ta ocena jest świadomie sformułowana ostrożnie. Rzeczywisty wyrok zależy od dowodów, wiarygodności stron, opinii biegłych i oceny prawnej przez sąd.