Τα διαμερίσματα της σιωπής

Υπάρχουν σπίτια που κρύβουν τα μυστικά τους πίσω από νεοβαμμένες προσόψεις. Από έξω διαφέρουν ελάχιστα από τους γείτονες. Στα μπαλκόνια στεγνώνουν τα ρούχα, τα παιδιά φωνάζουν στην αυλή, κάπου ένα κλιματιστικό βουίζει ενάντια στη θερμή Ιουλιάνια. Μόνο οι άνδρες που εμφανίζονται ένα πρωί με χαρτοφύλακες και επίσημη ηρεμία αποκαλύπτουν ότι αυτό το σπίτι για λίγες ώρες δεν θα είναι κοινό.

Δεν έρχονται για να συλλάβουν κάποιον. Η απόφαση έχει ήδη εκδοθεί. Δέκα χρόνια φυλακή για λαθρέμπορο ναρκωτικών. Ο καταδικασθείς κάθεται ήδη πίσω από τείχη που δεν ανοίγουν. Σήμερα η επίσκεψη αφορά τα πράγματα που έμειναν έξω: δύο διαμερίσματα, ένα μπαλκόνι, ένα γκαράζ και εκείνο το ήσυχο ερώτημα σε ποιον ανήκει πραγματικά η ιδιοκτησία.

Η εισαγγελία μιλά για αποδίδεση περιουσίας. Οι λογιστές μιλούν για αριθμούς. Οι δικαστές μιλούν για άρθρα. Αλλά τα σπίτια δεν γνωρίζουν άρθρα. Γνωρίζουν μόνο πόρτες που ανοίγουν και κλείνουν.

Οι ερευνητές είχαν υπολογίσει. Έσοδα ενάντια στα έξοδα. Μισθοί ενάντια στα συμβόλαια. Αυτό που έπρεπε να συμπίπτει στο χαρτί δεν ήθελε να προστίθεται. Κάπου έλειπε χρήμα, ή υπήρχε πολύ. Η διαφορά τελικά πήρε ένα όνομα: ακατάδειχτη περιουσία.

Έτσι δύο διαμερίσματα έγιναν αποδεικτικά στοιχεία.

Το πρώτο έχει μόλις εξήντα έξι τετραγωνικά μέτρα. Το μπαλκόνι του είναι σχεδόν τόσο μεγάλο όσο κάποιο διαμέρισμα ενός εργάτη. Ίσως κάποιος ήπιε εκεί τον πρώτο καφέ της ημέρας. Ίσως υπήρχαν εκεί γεράνια. Ίσως κάποιος κοίταζε από εκεί τη Τίρανα και πίστευε ότι είχε φτάσει.

Το δεύτερο διαμέρισμα είναι μεγαλύτερο. Σχεδόν ογδόντα οκτώ τετραγωνικά μέτρα. Επιπλέον ένα γκαράζ, δεκαέξι τετραγωνικά μέτρα σκυροδέματος, αρκετά μεγάλο για ένα αυτοκίνητο και αρκετά μικρό για να καταλαμβάνει μόνο μία σειρά σε ένα δικαστικό φάκελο.

Περίεργο είναι πόσο λίγο μιλούν τα τείχη για τους ιδιοκτήτες τους. Δεν ξέρουν τίποτα για εμπορία ναρκωτικών. Τίποτα για έρευνες. Τίποτα για το άρθρο 283/α του Ποινικού Κώδικα ή για το Νόμο αριθ. 10192 για την αποδίδεση παράνομης περιουσίας. Απλώς στέκονται εκεί και περιμένουν να απόσουν άλλοι για αυτά.

Οι έρευνες δεν τελείωσαν στον καταδικασθέντα. Επίσης εξετάστηκαν οι οικονομικές συνθήκες των συγγενών του. Γιατί το χρήμα που προέρχεται από παράνομες πηγές σπάνια σταματά στην πόρτα του πρώτου του κατόχου. Ταξιδεύει μέσα από λογαριασμούς, συμβόλαια και οικογενειακές ιστορίες, μέχρι που η προέλευσή του σχεδόν ξεχνιέται. Μόνο ο λογιστής αρχίζει να διανύει αυτό το μονοπάτι προς τα πίσω – υπομονετικά, σελίδα προς σελίδα, μεταφορά προς μεταφορά.

Είναι μια περίεργη μορφή σύγχρονης αστυνομικής διεύθυνσης. Παλιότερα έψαχναν τον δράστη. Σήμερα ψάχνουν το χρήμα.

Οι δικαστές αποφασίζουν αργότερα εάν από την προσωρινή κατάσχεση θα γίνει σταθερή αποδίδεση. Μέχρι τότε τα διαμερίσματα παραμένουν σε έναν δικαστικό αιώρημα. Δεν ανήκουν πλήρως σε κανέναν και ωστόσο υπάρχουν ακόμα, σαν να περίμεναν τον επόμενο κάτοικό τους ή την επόμενη εγγραφή στο Κτηματολόγιο.

Ίσως σε αυτό έγκειται η πραγματική ποινή της εποχής μας. Όχι μόνο η στέρηση ελευθερίας, αλλά η απώλεια εκείνων των πραγμάτων που δίνουν την εμφάνιση μιας επιτυχημένης ζωής: ένα μπαλκόνι, ένα μπαλκόνι, ένα γκαράζ, πίσω από το οποίο δεν περιμένει κανένα αυτοκίνητο.

Έτσι αυτή η υπόθεση δεν τελειώνει με χειροπέδες και σειρήνες αστυνομίας. Τελειώνει ήσυχα. Με αριθμούς υποθέσεων. Με φύλλα κτηματολογίου. Με τα κλειδιά δύο διαμερισμάτων, που τώρα ξαπλώνουν σε ένα συρόμενο της εισαγγελίας και εκεί σιωπούν σαν οι πρώην ιδιοκτήτες τους.

Πώς θα μπορούσε ο κατηγορούμενος να μειώσει την ποινή του;

Εδώ πρέπει να κάνει κανείς σαφή διάκριση μεταξύ γενικών νομικών δυνατοτήτων και της συγκεκριμένης υπόθεσης. Καθώς η αιτιολόγηση της απόφασης δεν δημοσιεύθηκε, δεν είναι δυνατόν να πούμε ποιες δυνατότητες ήταν πράγματι διαθέσιμες.

Σε γενικές γραμμές, στην Αλβανία – όπως σε πολλές ευρωπαϊκές νομικές τάξεις – έρχονται υπό εξέταση μεταξύ άλλων:

• αρχική ομολογία,
• εκτεταμένη συνεργασία με τις αρχές έρευνας,
• αποκάλυψη περαιτέρω αδικημάτων ή συμμετόχων,
• αποκατάσταση ζημίας, κατά προσέγγιση,
• απόδειξη μικρότερης συμμετοχής στο αδίκημα,
• επιτυχής αμφισβήτηση μεμονωμένων αποδεικτικών στοιχείων ή διαδικαστικών σφαλμάτων,
• ευνοϊκές προσωπικές περιστάσεις (π.χ. πρώτη αδίκημα, οικογενειακό βάρος), κατά την έκταση που λαμβάνονται υπόψη νόμιμα.

Εάν κάποιο από αυτά ήταν δυνατό εδώ, δεν είναι προφανές από τις δημοσιευμένες πληροφορίες.