Δύο χρόνια για μια λέξη

Δικαστική αναφορά εμπνευσμένη από την υπόθεση Ahmed Awga

Η αίθουσα δικαστηρίου στη Jigjiga δεν είναι ένας από εκείνους τους τόπους όπου η ιστορία ανακοινώνεται με σάλπιγγες. Έρχεται σιωπηλά. Κάθεται σε ένα ξύλινο πάγκο, σταυρώνει τα χέρια και περιμένει κάποιος να φωνάξει το όνομά της.

Έξω, ο άνεμος φέρνει τη σκόνη στους δρόμους της Περιφέρειας Σομαλίας. Μοτοσικλέτες σπρώχνονται ανάμεσα σε έμπορους και κατσίκαρα. Μέσα, όλα περιστρέφονται γύρω από κάτι αόρατο: μερικές προτάσεις, γραμμένες σε μια διαδικτυακή πλατφόρμα, κάπου ανάμεσα σε κινητό τηλέφωνο, κεραία και κέντρο δεδομένων.

Στον πάγκο του κατηγορουμένου δεν κάθεται κανένας ληστής, κανένας δολοφόνος και κανένας άνδρας που συνελήφθη με όπλο στο χέρι.

Εκεί κάθεται ένας δημοσιογράφος.

Ahmed Abdi Omar. Οι περισσότεροι τον φωνάζουν Ahmed Awga.

Μπροστά του δεν υπάρχουν όπλα του εγκλήματος. Μόνο αρχεία.

Ο εισαγγελέας σηκώνεται. Η φωνή του είναι ήρεμη. Σχεδόν αντικειμενική. Μιλά για παραπληροφόρηση, δημόσια煽动 και κίνδυνο για την κοινωνική ειρήνη. Λέξεις που βαραίνουν τον χώρο. Λέξεις που μεγαλώνουν, όσο περισσότερο τις κοιτάς.

Ο κατηγορούμενος ακούει. Όχι κάθε κατηγορία ακούγεται δυνατά. Μερικές αποτελούνται μόνο από στιγμιότυπα οθόνης.

Η δίκη περιστρέφεται γύρω από δημοσιεύσεις στο Facebook. Γύρω από ψηφιακά ίχνη. Γύρω από δημοσιεύσεις που μπορούν να φτάσουν χιλιάδες σε δευτερόλεπτα. Αλλά ακριβώς αυτή η ταχύτητα τις κάνει δύσκολα κατανοητές στο δικαστήριο. Ποιος έγραψε; Ποιος μοιράστηκε; Ποιος σχολίασε; Και ποιος αναφέρθηκε απλώς;

Εδώ ξεκινά η πραγματική δίκη.

Διότι δεν είναι μόνο ένας άνθρωπος που στέκεται σε δικαστήριο.

Το Διαδίκτυο καθίσταται και αυτό στον πάγκο του κατηγορουμένου.

Σύμφωνα με τις δημοσίως γνωστές πληροφορίες, ένας από τους επιβαρυντικούς δημοσιεύσεων δεν φέρεται να προέρχεται από τον ίδιο τον Awga. Το όνομά του εμφανίστηκε σε αυτήν, το προφίλ του σημειώθηκε – αλλά η σημείωση δεν είναι δημιουργία. Στην ψηφιακή καθημερινότητα, ανάμεσα σε αυτά τα δύο συχνά υπάρχουν μόνο λίγα pixels, αλλά νομικά μπορεί να υπάρχουν κόσμοι ανάμεσα.

Εξέτασε το δικαστήριο επαρκώς αυτό το όριο;

Οι δημοσιευμένες αρχές δεν δίνουν σαφή απάντηση.

Αναζητάς στις εκθέσεις τα εργαλεία σύγχρονης απόδειξης. Καταγραφές διακομιστή. Δεδομένα σύνδεσης. Ιστορικά απόδειξης ψηφιακής σκηνής. Μεταδεδομένα. Τεχνική αλυσίδα που κάνει το μονοπάτι μιας δημοσίευσης προς τον συντάκτη της κατανοητό.

Δημοσίως ορατό γίνεται λίγα από αυτά.

Ίσως τέτοιες αποδείξεις υπάρχουν στις δικαστικές αρχές. Ίσως όχι.

Ο παρατηρητής παραμένει σε απόσταση.

Και ακριβώς σε αυτό έγκειται η πραγματική ένταση αυτής της δίκης.

Οι δικαστές τελικά προφέρουν την απόφαση.

Δύο χρόνια φυλάκιση.

Στην αίθουσα λίγα πράγματα αλλάζουν. Κανείς δεν σηκώνεται. Κανείς δεν χειροκροτεί. Ο ήχος μιας απόφασης είναι σπάνια δυνατός. Είναι το σηκάδι των αρχείων, το ξύσιμο μιας καρέκλας, το μεταλλικό κλικ χειροπεδών.

Έξω ξεκινά η πραγματική διαπραγμάτευση.

Όχι μπροστά σε δικαστές.

Μπροστά στο κοινό.

Διεθνείς οργανώσεις Τύπου διαμαρτύρονται. Το Committee to Protect Journalists μιλά για επίθεση στην ελευθερία του Τύπου. Η περιφερειακή κυβέρνηση απορρίπτει τις κατηγορίες και τονίζει ότι δεν πρόκειται για δημοσιογραφία, αλλά για εγκλήματα.

Ανάμεσα σε αυτές τις δύο αφηγήσεις διέρχεται η αόρατη γραμμή σύνορο της υπόθεσης.

Ήταν ο Ahmed Awga ένας δημοσιογράφος που τιμωρήθηκε για τη δημοσιογραφία του;

Ή υπέρβη το όριο ανάμεσα σε πληροφορίες και ποινικά διώξιμη παραπληροφόρηση;

Ο έξω παρατηρητής δεν μπορεί να απαντήσει οριστικά σε αυτήν την ερώτηση. Οι πλήρες δικαστικές αρχές δεν είναι δημοσίως διαθέσιμες. Ακριβώς για αυτό η υπόθεση παραμένει ανοιχτή – όχι νομικά, αλλά ιστορικά.

Μερικούς μήνες αργότερα, ο Ahmed Awga εγκαταλείπει το φυλακείο. Οι λόγοι για την απελευθέρωσή του δεν εξηγούνται πλήρως δημοσίως. Η απόφαση, μόλις πριν αποφασιστική, χάνει μέρος της βαρύτητάς της, χωρίς να εξαφανίζεται η αιτιολόγησή της με την ίδια σαφήνεια.

Ίσως αυτή να είναι η πραγματική διδασκαλία αυτής της δίκης.

Όχι κάθε απόφαση τελειώνει με το χτύπημα της σφύρας του δικαστή.

Μερικές αποφάσεις συνεχίζουν να μιλούν για πολύ καιρό.

Σε άρθρα εφημερίδων.

Σε διεθνείς δηλώσεις.

Στις ερωτήσεις που παραμένουν αναπάντητες.

Και μερικές φορές στη δική μας εποχή δεν αρκεί πλέον μαχαίρι και όχι πιστόλι για να καταλήξεις σε δικαστήριο.

Μερικές φορές αρκεί μια πρόταση.

Ή η δήλωση ότι την έγραψες.

Μετά την απόφαση

Υπάρχουν αποφάσεις που τερματίζουν ένα δικαστικό περιστατικό.

Και υπάρχουν αποφάσεις που ξεκινούν μόνο όταν ο δικαστής φύγει από την αίθουσα.

Το όνομα Ahmed Awga ταξίδεψε μετά τη δικαστική απόφαση πιο γρήγορα στον κόσμο από ό,τι πριν οι εκθέσεις του. Ενώ στη Jigjiga τα αρχεία κλείστηκαν, σε άλλες θέσεις άνοιξαν οι εφημερίδες. Διεθνείς δημοσιογραφικές ένωση είδαν στην απόφαση ένα ακόμη βήμα κατά της ελευθερίας του Τύπου. Εκπρόσωποι των αρχών αντιταξάν ότι το κράτος δεν καταδίωξε τη δημοσιογραφία, αλλά αξιόποινες πράξεις.

Έτσι δημιουργήθηκαν δύο αλήθειες που περπατούσαν δίπλα-δίπλα χωρίς να συναντιούνται ποτέ.

Η μία μιλούσε για τάξη.

Η άλλη για ελευθερία.

Ο ίδιος ο κατηγορούμενος στεκόταν ανάμεσα στις δύο σαν άνδρας που σταματά σε μια γέφυρα, ενώ και από τις δύο όχθες του φωνάζουν.

Θα μπορούσε να ξεφύγει από την τιμωρία;

Ίσως.

Όχι απαραίτητα μέσω δυνατότερων λόγων, αλλά μέσω ακριβέστερων αποδείξεων.

Σε μια δίκη που στηρίζεται ουσιαστικά σε ψηφιακό περιεχόμενο, η προέλευση μιας πρότασης γίνεται σχεδόν σημαντικότερη από το περιεχόμενό της. Αν η άμυνα θα μπορούσε να αποδείξει με τεχνική ακρίβεια ότι μεμονωμένες επιβαρυντικές δημοσιεύσεις δεν προέρχονταν από αυτόν, αλλά από τρίτους που τις δημοσίευσαν, θα είχε τουλάχιστον τρεμοσμαι μέρος του θεμελίου της κατηγορίας. Ειδικοί σε ψηφιακή έρευνα σκηνής, πληροφορίες από τους παρόχους πλατφόρμων, καταγραφές σύνδεσης ή άλλες αντικειμενικές αποδείξεις θα μπορούσαν να έχουν αναγκάσει το δικαστήριο να περιορίσει τη μαρτυρική αξιολόγηση.

Και το δημοσιογραφικό πλαίσιο θα μπορούσε να είχε προκύψει πιο έντονα.

Όποιος ανταποκρίνεται δεν αναλαμβάνει απαραίτητα κάθε ισχυρισμό για τον οποίο ανταποκρίνεται. Μεταξύ του παράθεσης ενός κατηγορήματος και της δικής του έκφρασης υπάρχει διαφορά που σε πολιτικές εποχές παραβλέπεται εύκολα και σε ήρεμες εποχές θεωρείται αυtonόητη.

Ίσως η άμυνα θα έπρεπε να επεξεργαστεί αυτή τη διαφορά με μεγαλύτερη επιμονή.

Ίσως θα έπρεπε να υπενθυμίσει στο δικαστήριο ότι ένας δημοσιογράφος συχνά αρχίζει να γράφει όπου άλλοι προτιμούν να σιωπούν.

Αλλά τα δικαστήρια δεν κρίνουν δυνατότητες.

Κρίνουν αυτό που τους παρατίθεται.

Και κάθε απουσία απόδειξης γίνεται τελικά ένα βάρος.

Η κοινωνία δεν αντέδρασε με μια φωνή.

Στους δρόμους της Περιφέρειας Σομαλίας σε πολλές θέσεις υπερίσχυε η περιστολή. Όποιος ζει εκεί, γνωρίζει την προσοχή ως καθημερινό συνταξίδι. Η δημόσια οργή δεν είναι παντού ίσιας δύναμης. Μερικές φορές φαίνεται μόνο στο χαμηλωμένο βλέμμα ή στη συζήτηση πίσω από κλειστές πόρτες.

Έξω από την Αιθιοπία, ωστόσο, η απόφαση έγινε γρήγορα σύμβολο. Διεθνείς οργανισμοί ρώτησαν λιγότερο για το πρόσωπο Ahmed Awga και περισσότερο για την κατάσταση της ελευθερίας του Τύπου στη χώρα. Ο μεμονωμένος κατηγορούμενος έγινε μέρος μιας μεγαλύτερης αφήγησης για ελευθερία του λόγου, κρατική έλεγχο και τα όρια της δημοσιογραφικής εργασίας.

Έτσι συμβαίνει συχνά.

Ο άνθρωπος εξαφανίζεται πίσω από την υπόθεσή του.

Από τον Ahmed Awga έγινε για μερικούς ένας δημοσιογράφος, για άλλους ένας παραβάτης νόμου. Ανάμεσα έμεινε εκείνος ο άνθρωπος του οποίου η ιστορία δεν μπορεί να διαβαστεί πλήρως από αρχεία.

Ίσως αυτή είναι η πραγματική τραγωδία πολλών δικών.

Η απόφαση αποφασίζει για ένοχη και τιμωρία.

Η ιστορία αποφασίζει πολύ αργότερα πώς θα θυμηθεί κανείς τον κατηγορούμενο.

Καλύτερη ελευθερία Τύπου Χειρότερη

1 ────────────────────────────────●────────────────────────── 180

145

Αιθιοπία